به طور کلی دو نوع هوش وجود دارد :
- هوش عمومی یا (IQ) : هوش عمومی برای کسب دانش و حل کردن مشکلات مختلف به افراد کمک میکند.
- هوش هیجانی یا (EQ) : این نوع هوش به معنای توانایی فرد برای ابراز احساسات و مدیریت آنها و در عین حال احترام گذاشتن به احساسات دیگران است. افراد با کمک هوش هیجانی قادر به کنترل احساسات و واکنش نشان دادن نسبت به اتفاقات در موقعیت های مختلف هستند. هوش هیجانی کودکان در برگیرنده یک مجموعه از مهارت های مختلف است. کودکان در سنین مختلف میتوانند یادگیری هوش هیجانی را آغاز کنند.
خوشبختانه هوش هیجانی به عنوان یک استعداد ذاتی شناخته نمیشود و همه کودکان میتوانند مهارت های هوش هیجانی را از طریق تمرین، آموزش و بازی یاد بگیرند. اما بزرگسالان باید در این مسیر به آنها کمک کنند. در واقع پدر و مادر وظیفه دارند کودکان را برای تقویت و توسعه هوش عمومی و هوش هیجانی خود تشویق و راهکار های کاربردی برای این کار را به آنها ارائه کنند.
در ادامه این مقاله قصد داریم ضمن معرفی هوش هیجانی و بررسی مزایای آن، به ارائه راهکار هایی برای تقویت هوش هیجانی کودکان بپردازیم. پس اگر مایلید اطلاعات مفید و کاربردی در زمینه هوش هیجانی به دست آورید، تا انتهای این مقاله از وب سایت طنین مانا با ما همراه باشید.
مزایای تقویت هوش هیجانی کودکان
اما شاید بپرسید تقویت هوش هیجانی کودکان چه فایدهای دارد؟ بر اساس مطالعاتی که طی سالهای اخیر انجام شده، هوش هیجانی از مزایای بسیاری برخوردار است و کودک را در تمام مراحل زندگی یاری میکند. در ادامه چند مورد از مهمترین مزایای تقویت هوش هیجانی کودکان را مورد بررسی قرار میدهیم :
- مرتبط بودن EQ با IQ : هوش هیجانی کودکان با هوش عمومی آنها ارتباط دارد. مطالعات نشان میدهد هرچه هوش هیجانی کودک بیشتر باشد، او عملکرد بهتری در آزمون های استاندارد هوشی خواهد داشت. کودکانی که هوش هیجانی بالاتری دارند، مایلند در کلیه آزمون ها عملکرد خوبی داشته و نمره بالاتری کسب کنند.
- روابط بهتر : تقویت هوش هیجانی کودکان به آنها کمک میکند؛ در مدیریت تعارضات بهتر عمل کرده و روابط دوستی عمیقتر و ماندگارتری بسازند. این افراد در بزرگسالی هم روابط بهتری را در زندگی کاری و شخصی خود تجربه میکنند.
- ارتباط هوش هیجانی کودکان با منطق : کودکانی که در موقعیت های تنشزا کنترل بیشتری دارند و قادر به آرام کردن خود موقع عصبانیت هستند، عملکرد بهتری در شرایط و موقعیت های سخت خواهند داشت. کودکانی که قادر به بیان احساسات خود به صورت سالم و سازنده هستند، در مقایسه با کودکانی که موقع عصبانیت فریاد زده یا حرف های بدی میزنند، روابط سالمتری خواهند داشت.
- ارتباط هوش هیجانی کودکان با موفقیت در بزرگسالی : نتیجه مطالعهای که در مجله آمریکایی سلامت عمومی انجام شده، نشان دهنده این واقعیت است که بالا بودن هوش هیجانی کودکان در مهد کودک میتواند احتمال موفقیت آنها در بزرگسالی را افزایش دهد. افرادی که در کودکی هوش هیجانی بالایی دارند، در گرفتن مدرک دانشگاهی و پیدا کردن شغل دلخواه بهتر عمل میکنند.
- سلامت روان : افسردگی و بیماری ها و اختلالات روانی دیگر در افرادی که هوش هیجانی بالایی دارند کمتر اتفاق میافتد.
تقویت هوش هیجانی کودکان: قسمت اول
- برچسب زدن به احساسات کودک : یکی از راهکار های تقویت هوش هیجانی کودکان، نام گذاشتن بر احساسات آنها است. با این کار به کودک برای تشخیص احساس خود کمک میکنید. انتخاب و آموزش کلماتی که بیان کننده احساسات کودک در موقعیت های مثبت یا منفی مختلف هستند (مثل ناراحت، عصبانی، دردناک، هیجانزده، امیدوار، شادی، با احساس، خجالتی یا…) برای ابراز احساسات به فرزند شما کمک زیادی میکند.
- آموزش دادن مهارت های مقابلهای سالم : پس از این که کودک احساسات خود را درک کرد، باید نحوه کنار آمدن با آن احساسات را هم یاد بگیرد. آموزش دادن مهارت های خاص به کودکان از جمله مواجهه با ترس ها (مثل نفس عمیق کشیدن) یا آرام کردن یا شاد کردن خود، تاثیر زیادی در تقویت هوش هیجانی آنها دارد.
- نگاه کردن به مسائل از زاویه دید کودک و ابراز همدردی و همدلی : در مواجهه با ناراحتی یا عصبانیت کودک سعی نکنید احساسات او را نادیده بگیرید. تایید کردن احساسات کودک در این مواقع و نشان دادن همدلی در تقویت هوش هیجانی کودکان تاثیر زیادی دارد. سعی کنید با به کار بردن این رویکرد (حتی زمانی که قادر به درک دلیل ناراحتی کودک نیستید)، درد و ناراحتی او را تسکین دهید.
زمانی که کودک متوجه میشود شما قادر به درک احساسات درونی او هستید، به جای نشان دادن رفتار هایی مثل گریه کردن و فریاد زدن با شما گفتگو میکند. البته درک کردن و همدردی با کودک به معنای پذیرفتن و موافقت با او نیست؛ بلکه به این معناست که شما قادر به درک احساسات او هستید. درک کردن کودک باعث آزاد شدن مواد بیوشیمیایی تسکین دهنده در بدن او میشود. این مواد احساس آرامش را در فرزند شما ایجاد میکند که در نهایت تقویت مسیر عصبی او را به همراه دارد.
تقویت هوش هیجانی کودکان: قسمت دوم
- انعکاس و تایید احساسات کودک : به گفته متخصصان اگر به طور دقیق به حرف های فرزند خود گوش داده و به او احساس شنیده شدن بدهید، آنها هم بهتر حرفهای شما را میشنوند. اجازه دهید کودک خود را ابراز نماید. زمانی که کودک در مورد احساساتش با شما صحبت میکند، به او نشان دهید که این احساسات را درک میکنید و میفهمید. اگر احساسات او را فاقد اهمیت جلوه دهید (مثل بد دانستن ترس یا عصبانیت)، کودک احساس بیارزشی کرده و به مرور عزت نفس خود را از دست میدهد. اگر کودک نتواند به صورت آزادانه احساسات خود را ابراز کند، ممکن است دچار کابوس، تیک عصبی یا رفتار های پرخاشگرانه شود. از طرف دیگر زمانی که کودکان احساس درک و پذیرفته شدن را از والدین دریافت میکنند، آنها را به عنوان پایگاه امن خود میبینند. این مسئله باعث میشود کودکان در مواجهه با مشکلات و دشواری ها به جای فرار، شما را پناه خود ببینند.
- تقویت هوش هیجانی در خود : بر اساس مطالعات اگر والدین هوش هیجانی بالایی داشته باشند، به احتمال زیاد فرزندان آنها هم هوش هیجانی بالایی خواهند داشت. سعی کنید با تقویت هوش هیجانی خود، الگوی موثر و سازندهای برای کودک باشید. برای این کار میتوانید احساسات خود را در موقعیت های مختلف در قالب جمله ابراز کنید. عذرخواهی کردن در مواردی که اشتباه میکنید، مسئولیت پذیری را در کودک تقویت میکند.
- تبدیل هوش هیجانی به یک هدف دائمی : تقویت هوش هیجانی کودک و مهارت سازی را به یک هدف تبدیل کنید. فرزند شما به صورت روزانه با موانع و چالش های مختلفی مواجه میشود که باید برای حل کردن آنها تلاش کند. با بزرگتر شدن کودک، میتوانید با او در مورد احساسات، شخصیت های فیلم ها و کتاب ها، موقعیت های زندگی، مشکلاتی که در اخبار مورد اشاره قرار میگیرند و… صحبت کنید.
تقویت هوش هیجانی کودکان: قسمت سوم
- آموزش و توسعه مهارت های حل مسئله : یادگیری نحوه حل کردن مسائل و مشکلات، بخش اعظمی از هوش هیجانی را به خود اختصاص میدهد. سعی کنید درک احساسات و مدارا کردن با آنها را به فرزند خود آموزش دهید. همچنین از او بخواهید چند راه حل برای مشکلاتی که با آنها مواجه میشود پیدا کند. سپس برای بررسی و ارزیابی مزایا و معایب و در نهایت انتخاب بهترین گزینه به او کمک کنید. مسئله مهم این است که به جای حل کردن مشکل کودک، مثل یک مربی برای پیدا کردن راهکار و حل مشکل به او کمک کنید. البته زمانی باید برای کمک کردن به کودک اقدام کنید که از شما خواسته باشد. کمک کردن برای حل مسائل کودک قبل از این که از شما بخواهد، باعث القای این تفکر در او میشود که از توانایی لازم برای حل مسائل و مشکلات برخوردار نیست.
- پرسیدن سوال و کاوش کردن : با شنیدن حرف ها و درک و تایید احساسات کودک، به او احساس شنیده و پذیرفته شدن میدهید. زمانی که کودک بفهمد لازم نیست به دفاع از خود برخاسته یا خود را توجیه کند، نقش و تاثیر خود در ایجاد مشکل را بازگو میکند و همراه و هم قدم با شما برای حل کردن آن تلاش میکند. در این مرحله با پرسیدن سوال و کنجکاوی کردن، درک بهتری از تجربه کودک به دست میآورید. سوال پرسیدن همچنین به شما کمک میکند میزان پذیرش کودک برای شنیدن راهکار یا توصیه برای حل مشکل را بسنجید.
- شنیدن احساسات و درک و پذیرش به جای قضاوت : شنیدن احساسات کودک باعث افزایش صمیمیت و خونگرمی در او میشود. زمانی که فرزند شما به دلیل مشکل خاصی ناراحت است، به جای قضاوت کردن و آموزش دادن، کودک و احساسات او را درک کنید.
سخن پایانی
در این مقاله سعی کردیم راهکار هایی برای تقویت هوش هیجانی کودکان ارائه کنیم. اما یکی از جذابترین روش ها برای تقویت هوش هیجانی کودکان، بازی است. وجود یک الگوی رفتاری نادرست در کودک به این معناست که او نحوه مواجهه با احساسات جمع شده در خود را نمیداند. بازی کردن میتواند در حل این مشکل تاثیر زیادی داشته باشد. بازی های مختلفی وجود دارند که با کمک آنها میتوانید الگو های رفتاری نادرست کودک را اصلاح کنید.
کودکان در طول روز احساسات زیادی دارند که از آن جمله میتوان به عصبانیت، ناراحتی، حسادت، ترس، ضعف و… اشاره کرد. کودکی که از نظر احساسی سالم باشد، از طریق بازی با احساسات خود مواجه میشود. شما میتوانید با کمک بازی صورت من چه شکلیه به کودک کمک کنید که هوش هیجانی خود را تقویت کند. سعی کنید در مواجهه با موقعیت های استرسزا و هنگام عصبانیت، آرامش خود را حفظ کنید. احساسات کودک را به عنوان یک فرصت مناسب برای برقراری ارتباط و تقویت هوش هیجانی او در نظر بگیرید.
