در دنیای پرشتاب امروز، تربیت جنسی کودکان دیگر نباید یک موضوع حاشیهای یا یک تابو تلقی گردد. در جهانی که دسترسی به انواع اطلاعات به مراتب راحتتر و سریعتر از گذشته شده، تربیت جنسی کودک یکی از مهمترین و ضروریترین گام های رشد و آگاهی بخشی به فرزندانمان بهشمار میرود. بسیاری از والدین نمیدانند که این پروسه را از کجا باید آغاز کنند، چگونه آن را پیش ببرند و چگونه درباره این مساله با کودک خود گفتگو کنند.
در این مطلب به اهمیت و ضرورت تربیت جنسی کودکان، زمانبندی مناسب برای انجام این کار، نحوه صحیح صحبت با کودک، اصول کلیدی محافظت از فرزند در برابر آزار جنسی و تقویت مهارت های مرتبط با هوش هیجانی در کودکان خواهیم پرداخت. در پایان، یک ابزار آموزشی موثر و کارآمد در این خصوص را نیز به شما معرفی خواهیم کرد. این ابزار آموزشی یک مجموعه کتاب پنج جلدی است که کاملا متناسب با سلیقه کودکان به ارائه مهمترین آموزش ها در این خصوص میپردازد.
اهمیت و ضرورت تربیت جنسی کودکان
تربیت جنسی کودکان صرفا توضیح سادهی مفاهیم جسمی و زیستی به کودک نیست. بلکه تلاشی آگاهانه و ضروری برای شکل دادن به درک کودک از بدن خود، مرز های شخصی و شکلگیری ذهنیت درست از مفاهیم جنسی است. مسائل جنسی این ظرفیت را دارند که امنیت روانی کودک را دچار خدشه کنند و گره های آسیبزا در ذهن و روان او ایجاد کنند. کودکی که از همان سال های ابتدایی بدون اضطراب و ترس با این مسائل آشنا شود و بداند بدنش ارزشمند است و حق دارد دربارهاش تصمیم بگیرد، در زندگی آینده خود انسانی مسئولیت پذیر، با اعتماد به نفس و دارای روابط سالم خواهد بود.
در دنیای امروز که خطرات ناشی از انبوه اطلاعات در دسترس، رسانه های بدون فیلتر و نظارت و حتی آزار های پنهان در کمین کودکان است، سکوت یا تاخیر در ارائهی آموزش جنسی به کودک یک کم کاری جدی از جانب والدین محسوب میشود. تربیت جنسی کودکان اگر متناسب با سن و نیاز آنها انجام گیرد، نهتنها آسیبی در پی نخواهد داشت بلکه مانند یک واکسن ذهنی و روانی برای کودکان عمل خواهد کرد. کودکان نیاز دارند که به کنجکاوی های خود پاسخ دهند و احساسات خود را بشناسند. آنها نیاز به آموزش دیدن و یادگیری مسائل بنیادین زندگی دارند. یکی از این مسائل بدون شک مسائل جنسی و مفاهیم مرتبط با آن است.
تربیت جنسی کودکان پلی است میان محافظت و رشد. این مسئولیت بیش از همه بر دوش والدین و مربیانی است که دغدغهمند و همراه کودکاناند.
سن مناسب برای شروع آموزش جنسی به کودک
یکی از اصلیترین دغدغه های والدین این است که از چه سنی باید آموزش جنسی به کودک را آغاز کرد. برخلاف تصوری که به شکل عمومی وجود دارد، زمان مناسب برای شروع تربیت جنسی کودکان همزمان با دوره بلوغ آنها نیست؛ بلکه از همان سال های ابتدایی کودکی میبایست این آموزش ها آغاز شوند. به مسالهی تربیت جنسی کودک نباید بهعنوان یک گفتگوی ناگهانی یا یک جلسهی تربیتی ویژه نگاه کرد. بلکه این موضوع یک فرآیند پیوسته و مرحلهای است که از سنین بسیار پایین و در ابتدا بهشکل غیر مستقیم آغاز میگردد.
در سال های نوپایی کودک، آموزش ها بیشتر حول آشنایی او با بدن و نام اندام ها و ایجاد حس احترام به بدن خود و دیگران است. با شروع شش سالگی لازم است که مفاهیمی همچون حریم خصوصی، مرز بدنی، احساسات بدنی و… برای کودک پررنگتر شوند. این آموزش ها میبایست با زبانی ساده، متناسب با درک کودک و صد البته بدون ایجاد ترس یا شرم صورت گیرند. نکته آخر یعنی عدم القای حس ترس یا شرم به کودک بسیار حائز اهمیت است. روان انسان در سنین کودکی در وضعیت بسیار تحریک پذیری قرار دارد و به شدت حساس است. در این دوران هرگز نباید کودک را در وضعیت اضطرابی قرار دارد.
نکته مهم دیگر این است که تاخیر در تربیت جنسی کودکان آنها را در برابر اطلاعات نادرست همسالان، رسانه ها یا حتی سوء استفادهگران آسیبپذیر خواهد کرد. بنابراین شروع زود هنگام این آموزش ها (البته با محتوایی متناسب با سن کودک) نهتنها اشتباه نیست، بلکه نوعی سرمایه گذاری بلند مدت در جهت سلامت روانی و اجتماعی کودک به شمار میرود.
چگونه با زبان کودکانه درباره مسائل جنسی صحبت کنیم؟
در پروسه تربیت جنسی کودکان، شیوه گفتگو با آنها از اهمیت کلیدی برخوردار است. صحبت در خصوص مسائل جنسی با کودک، بیش از آنکه به محتوای گفتگو ها وابسته باشد به شیوه بیان و لحن گفتگو وابسته است. کودک جهان را با زبان خود میفهمد. زبانی ساده و شفاف و صادقانه و عاری از پیچیدگی های ذهنی و کلامی بزرگسالان. اگر والدین کودک بتوانند خود را به این زبان نزدیک کنند بسیاری از سوء تفاهم ها و ترس ها از بین خواهد رفت.
نخستین اصل در این خصوص، استفاده از واژگان درست و در عین حال متناسب با سن کودک است. پنهان کاری، وجود خشونت در کلام، تحقیر یا استفاده از واژه های غیر واقعی (مثل اسم مستعار گذاشتن برای اندام ها) تنها به سردرگمی کودک منجر خواهد شد و مهمتر از آن اینکه موجب میشود احساس شرم و ترس در او نهادینه شود. هرگز نباید باعث شد که کودک نسبت به بدن خود احساس شرم داشته باشد.
اصل مهم بعدی گوش دادن فعال است. در پروسه تربیت جنسی کودکان، والدین میبایست نه تنها شنونده سوالات کودکان باشند، بلکه واکنش های آرام، پذیرنده و بدون قضاوت نشان دهند تا کودک احساس امنیت کند. بهتر است که این گفتگو ها به صورت روزمره و در خلال موقعیت های طبیعی زندگی انجام شوند؛ نه به عنوان یک جلسه رسمی و سنگین و جدی.
توجه داشته باشید که هدف نهایی در آموزش جنسی به کودک انتقال حجم زیادی از اطلاعات به او نیست. بلکه ایجاد یک رابطهی باز، امن و دوسویه است. رابطهای که در طی آن کودک بداند که برای پرسیدن آزاد است. میتواند بپرسد، اشتباه کند و همچنان پذیرفته شود. کودک، کودک است و اشتباه میکند. نباید با این اشتباهات همچون یک فاجعه برخورد کرد. همواره لازم است که با کودکتان، حتی پس از انجام یک کار خطا با مهربانی رفتار کنید و احساس امنیت را به او منتقل نمایید.
پیشگیری از آزار جنسی؛ آموزش مهارت «نه گفتن» به کودک
یکی از مهمترین هدف ها از تربیت جنسی کودکان، توانمند سازی آنها در برابر موقعیت های ناامن و پیشبینی نشده و پیشگیری از آزار جنسی کودک است. کودکی که مرز های بدنی خود را میشناسد و میداند که حق «نه گفتن» دارد بسیار کمتر در معرض خطر آزار جنسی قرار دارد.
آموزش مهارت «نه گفتن» به کودک باید از سنین پایین و در قالب موقعیت های ساده و روزمره انجام گیرد. بهطور مثال موقعیت هایی همچون بوسیدن اجباری اقوام در این خصوص بسیار مناسب میباشد. مهم است که کودک بداند بدنش به خودش تعلق دارد و هیچکس حتی بزرگتر ها حق ندارند بدون رضایت او آن را لمس کنند. در کنار این ها، آشنایی کودک با احساسات بدنی خود، تمرین اعتماد به حس درونی و یادگیری روش های درخواست کمک از بزرگسالان مورد اعتماد نیز حائز اهمیت است.
پیشگیری از آزار جنسی کودک با ترساندن او حاصل نمیشود. بلکه با ایجاد محیطی امن برای او و القای حس امنیت روانی شکل خواهد گرفت. بسیار مهم است که کودک شما ترسی از حرف زدن درباره مسائل جنسی نداشته باشد. در این صورت اگر با رفتار خطرناکی از جانب کسی روبرو شد نیز آن را سریعا با شما در میان خواهد گذاشت تا از آسیب های احتمالی بعدی جلوگیری شود.
مجموعه کتاب ٥ جلدی تربیت جنسی کودکان
یکی از چالش های جدی والدین در مسیر تربیت جنسی کودکان، پیدا کردن یک منبع آموزشی مناسب است. منبعی که هم علمی و قابل اعتماد باشد، هم زبان کودکانه داشته باشد و هم برای کودک جذاب و قابل درک باشد. مجموعه پنج جلدی تربیت جنسی کودکان دقیقا با همین رویکرد طراحی شده است. در این مجموعه کتاب، آموزش مفاهیم حیاتی با زبانی ساده، بصری و کاملا همسو با دنیای کودکانه پیگیری شده است.
در این مجموعه، کودکان با مفاهیمی همچون حریم شخصی بدن، مرز های جسمی و جنسی، حق انتخاب و جرأتمندی برابر موقعیت های ناخوشایند آشنا میشوند. نکته مهمتر اینکه این آموزش ها تنها به انتقال مفاهیم ختم نمیشوند، بلکه کودک را به مشارکت فعال نیز دعوت میکنند. در هر جلد از کودک خواسته میشود تا با کشیدن نقاشی و استفاده از برچسب های رنگارنگ، احساسات و واکنش هایی را نسبت به موضوعات کتاب بیان کند. در این بسته آموزشی، دو برگ برچسب مخصوص و یک دفتر نقاشی نیز قرار داده شده است تا کودک بتواند دنیای درونیاش را با خیال راحت و آزادانه ترسیم کند.
ویژگی مهم این مجموعه، پرهیز از ترساندن یا ایجاد اضطراب در کودک است. هر موضوع با داستان هایی کوتاه، موقعیت های ملموس و پرسشهایی ساده مطرح میشود که کودک را به تفکر، گفتگو و بیان احساسات تشویق میکند. استفاده از رنگ های شاد، شخصیت های کودک محور زبان تصویری باعث شده آموزش ها نه تنها خسته کننده نباشند، بلکه تبدیل به تجربه های لذت بخش و تعاملی برای کودک گردند. این مجموعه برای والدینی طراحی شده که به دنبال تربیت فرزندانی آگاه، هوشیار و دارای مهارت های هیجانی بالا هستند، بدون آنکه تجربه کودکی فرزندشان را از سادگی و امنیت تهی کنند.
مجموعه پنج جلدی تربیت جنسی کودکان تنها یک ابزار آموزشی نیست. بلکه پلی است به سمت ایجاد گفتگوی سازنده میان والدین و کودکان. صد البته با زبانی که کودک میفهمد، دوست دارد و به آن اعتماد میکند.